Category Gospodarka

planowanie

W wytwarzaniu i podziale, których celem jest zaspokajanie materialnych potrzeb ludzi, można wyróżnić procesy realne i procesy regulacyjne. Pierwsze wiążą się z produkcją i obrotem jako przepływami dóbr materialnych i usług, drugie polegają na przepływie i przetwarzaniu informacji, na podejmowaniu decyzji i na innych czynnościach, których celem jest regulowanie realnych procesów gospodarczych. Podstawowymi mechanizmami regulacji tych procesów są mechanizmy rynkowe i planowanie. W klasycznej ekonomii regulacja rynkowa uchodziła przez długi czas za mechanizm idealny. Podążając za myślą Adama Smitha sądzono, że jakaś „niewidzialna ręka” kieruje postępowaniem gospodarczym ludzi w taki sposób, że mając na względzie swój własny interes, człowiek realizuje zarazem interesy społeczeństwa...

więcej

Praca abstrakcyjna

Abstrakcyjny charakter pracy wyraża się w wartości produktów. Potocznie mówimy, że praca (abstrakcyjna) tworzy wartość. Nie ma innej substancji wartości niż praca. Mówiąc w skrócie: wartość — to praca. Wartość można zdefiniować następująco: jest to cząstka abstrakcyjnej pracy ludzkiej zawarta w towarze. Wielkość wartości określa ilość tej pracy zawartej w towarze, tj. ilość pracy zużytej na jego wytworzenie. Jednakże na wytworzenie tego samego rodzaju produktu, o tej samej jakości, może być wydatkowana różna ilość czasu pracy...

więcej

badania zdolnosci kredytowej

Agencja zajmująca się badaniem zdolności kredytowej, Standard and Poor’s, obliczyła w 2002 roku, że suma zobowiązań związanych z należnymi świadczeniami emerytalnymi przekracza roczny Produkt Narodowy Brutto dziewięciu z 15 krajów Unii Europejskiej. Tak wielki dług jest zwykle rezultatem wielkiej wojny. Co więcej, wojny kończą się zwykle po paru latach, i wtedy nastaje era spłacania długu, tymczasem pokolenia emerytów są nieskończone, przy czym każde następne żyje dłużej niż poprzednie. Symulacje demograficzne wskazują, że wielkość populacji w wieku emerytalnym, w porównaniu do populacji osób w wieku produkcyjnym, wzrośnie gwałtownie w pierwszej połowie XXI wieku, nie tylko w Unii Europejskiej, ale także w Japonii i Stanach Zjednoczonych...

więcej

Polnocna Afryka

Pod koniec 1942 r. na terytorium północnej Afryki wylądowały oddziały Stanów Zjednoczonych, wzmacniając siły aliantów. Następne miesiące przyniosły rozbicie sił Osi w Afryce. W lipcu 1943 r. alianci wylądowali na Sycylii, a we wrześniu na południu Włoch. Na froncie wschodnim do końca 1943 r. Armia Czerwona wyzwoliła znaczną część ziem ukraińskich i białoruskich. Wiosną 1944 r. oddziały radzieckie wkroczyły na terytorium Rumunii, a w lipcu tego roku rozpoczęło się wyzwalanie ziem polskich, wkrótce ziem węgierskich, zaś jesienią wyzwoleńcze wojska znajdowały się na Bałkanach. Równocześnie alianci przygotowywali lądowanie we Francji. Nastąpiło ono 6 czerwca 1944 r.: w następnych miesiącach w toku ciężkich walk trwało wyzwalanie Francji, Belgii i Holandii...

więcej

zdecentralizowany system

Zdecentralizowany system zarządzania charakteryzuje się przewagą metod parametrycznych. Oznacza to między innymi, że takie narzędzia jak cena, koszt, kredyt, procent, stopa amortyzacji, kursy walut zawierają informacje o warunkach gospodarowania, tj. o środkach będących w dyspozycji rozmaitych podmiotów, o ograniczeniach itd. Działalność przedsiębiorstw, które zyskują podmiotowość gospodarczą, tzn. rozszerzony zakres samodzielności, opiera się na tych parametrach. Stają się one dla przedsiębiorstwa ważnymi kryteriami wyboru w dziedzinie wytwarzania, zakupów, sprzedaży, inwestycji itd. W tym sensie można stwierdzić, że w systemie zdecentralizowanym działalność przedsiębiorstw jest sterowana za pomocą mechanizmów ekonomicznych...

więcej

agencje rzadowe

To co jest bodźcem dla agencji rządowej różni się zasadniczo od bodźców kierujących rodziną czy firmą ubezpieczeniową. Z finansowego punktu widzenia, zarówno rodzina, jak i firma ubezpieczeniowa muszą postępować tak, aby w jakiś sposób zniechęcać do zachowań ryzykownych. Dla agencji rządowej, finansowanej z kasy podatnika, nie ma konieczności redukcji ryzyka podejmowanego przez ludzi w sytuacji, kiedy są chronieni przez innych. Co więcej, działalność agencji zyskuje największe poparcie polityczne wtedy gdy pomaga, a nie gdy krytykuje. Stąd w ramach programów agencji rządowych pomagających ludziom w przypadku powodzi, huraganu czy jakiejś innej klęski żywiołowej nie ma problemu z pokryciem kosztów odbudowy domu dotkniętego żywiołem w tym samym miejscu, w którym pojawia się on co kilka lat...

więcej

korporacje wielonarodowe

Wielonarodowe korporacje – mimo iż nie płacą pracownikom tyle, co w krajach rozwiniętych – to i tak w krajach Trzeciego Świata płacą im dwa razy tyle, ile wynosi tamtejsza przeciętna płaca. Nacisk na wielonarodowe spółki działające w krajach Trzeciego Świata, aby podnosiły płace może zasługiwać na pochwałę, ale tylko w oczach ludzi nie wychodzących w rozumowaniu poza fazę początkową. Jednakże konsekwencje takiego wzrostu płac ustanowione przez prawo czy presję publiczną mogą doprowadzić do tego, że wielonarodowe spółki dojdą do wniosku, że zatrudnianie pracowników z krajów Trzeciego Świata, których wartość produkcji jest niższa niż płaca jaką zewnętrzne siły na nich wymuszają, nie ma sensu...

więcej

wyburzanie slumsow

Dziewiętnastowieczne programy likwidacji slumsów czy, jak się je dzisiaj nazywa, restaurowania substancji urbanistycznej, polegające na wyburzaniu domów zakwalifikowanych przez osoby z zewnątrz jako nie nadające się do zamieszkania, powodowały konieczność przemieszczenia ogromnych mas, słabo zarabiających lokatorów, rzekomo dla ich własnego dobra. Działalność ta, poniesione z jej tytułu koszty, a także wiążące się z nią problemy, oparte są na irracjonalnym przekonaniu osób nie ponoszących za nią żadnej odpowiedzialności, że wiedzą lepiej, co ubogim lokatorom jest naprawdę najbardziej potrzebne. Dziewiętnastowieczne wyburzanie slumsów, nie zwiększało liczby mieszkań, podobnie jak dwudziestowieczne programy restauracji substancji urbanistycznej tworzyły mniej mieszkań niż ich likwidowały...

więcej

realia trzeciego swiata

W krajach Trzeciego Świata, gdzie dominują marne drogi i brakuje linii kolejowych, wartość netto transportowanych dóbr redukowana jest przez dodatkowe koszty transportu. W biedniejszych krajach mamy częściej do czynienia z korupcją, w tym z koniecznością płacenia łapówek, bez których funkcjonowanie firmy bez opóźnień czy dokuczliwych kontroli rządowych może być znacznie utrudnione. Ponieważ wartość pracownika wytwarzającego „wichajstry” zależy od tego, ile pieniędzy każdy taki wichajster przynosi pracodawcy, wyższe koszty transportu i innej działalności obniżają wartość pracownika. Wichajster jest sprzedawany po takiej samej cenie, bez względu na to, czy został wyprodukowany w kraju Trzeciego Świata czy w nowoczesnym kraju uprzemysłowionym...

więcej

zachety a konsekwencje

Myślenie wykraczające poza stadium wstępne ma szczególne znaczenie w odniesieniu do decyzji, których konsekwencje rozwijać się będą na przestrzeni wielu lat. Jeśli początkowe konsekwencje są dobre, a złe konsekwencje pojawią się dopiero za jakiś czas – na przykład, już po nadchodzących wyborach – trudno się będzie politykowi powstrzymać przed pokusą ich podjęcia. Przykładowo, jeśli w danym mieście czy stanie istnieje wystarczająca ilość spółek i innych prosperujących biznesów, najprostszym sposobem wykorzystania ich pieniędzy do sfinansowania programu, który pomoże lokalnej władzy wygrać kolejne wybory jest podniesienie stopy opodatkowania tych firm...

więcej

Wartosc uzytkowa

Wartość użytkowa poszczególnych rodzajów produktów jest wynikiem wyuczonej pracy określonego rodzaju, tj. pracy określonego zawodu i nabytych w nim kwalifikacji (hutnika, górnika, tokarza itd.). Pracę określonego rodzaju nazywamy pracą konkretną. W produkcji przemysłowej produkt i jego wartość użytkowa są z reguły wynikiem zespołowej pracy konkretnej tzw. robotnika łącznego (w produkcji rzemieślniczej jest to wynik pracy indywidualnej, np. pracy szewca, krawca itd.). Stopień użyteczności produktów, a więc ich jakość, jest nie tylko efektem poziomu kwalifikacji i staranności danej pracy konkretnej, lecz i ilości pracy zużytej na wytworzenie tych produktów...

więcej

Brak rynku kapitalowego

Brak rynku kapitału pożyczkowego w krajach socjalistycznych sprawia, że procent nie jest podstawowym kryterium podziału funduszów kredytowych. Dotychczas we wszystkich tych krajach stopę procentową ustala się poniżej poziomu, przy którym można by równoważyć popyt na kredyt z jego podażą, ale jej odchylenia od tego poziomu są bardzo zróżnicowane. Stosunkowo niska stopa procentowa wywołuje popyt na kredyt przewyższający jego podaż, a także skłania do podejmowania nieefektywnych inwestycji. Wprawdzie, w odróżnieniu od warunków finansowania budżetowego, procent jest dla kredytobiorców pewnym obciążeniem, ale nie aż takim, aby mógł wyeliminować czy przynajmniej zdecydowanie ograniczyć presję kredytową i inwestycyjną...

więcej