Monthly Archives Wrzesień 2015

Procesy gospodarowania

Obserwacja procesów gospodarowania wskazuje, że charakteryzują się one określonymi prawidłowościami są to zjawiska, które w danych procesach stale powtarzają się, stale występują. Weźmy najprostszy przykład. Otóż w procesie wymiany zawsze wysoki wzrost dostaw danego produktu wywołuje spadek jego ceny, i odwrotnie — spadek dostaw wywołuje wzrost ceny. Szczególnie wyraźnie jest to widoczne przy dostawach produktów zależnych od urodzaju (np. owoce) lub dostawach określanych przez sezonowość produkcji (jaja). Podobnego rodzaju prawidłowości dotyczą wszystkich dziedzin gospodarowania. Jeżeli odczuwa się brak siły roboczej w danej dziedzinie, np. w rolnictwie, to poziom płac robotników rolnych będzie wysoki. Inaczej sytuacja kształtuje się, jeśli występuje nadmiar rąk do pracy (bezrobocie)...

więcej

druga wojna

W okresie II wojny światowej planowanie w ferajach sojuszniczych umożliwiało racjonalizację gospodarowania zasobami pracy i wytwarzaną produkcją na potrzeby zarówno wojenne jak i cywilne. Podejmowane w tym okresie próby i ich wyniki wzbogaciły metodologię planowania, w której największy udział miały wieloletnie już radzieckie doświadczenia planistyczne. W okresie powojennym znaczną popularność zyskało planowanie we Francji, Anglii, Holandii, Włoszech i w niektórych innych krajach zachodnioeuropejskich. Jak zauważa znany ekonomista brazylijski Celso Furtado, właściwie w całym okresie powojennym „…uprzemysłowione gospodarki kapitalistyczne działały na poziomie koordynacji wewnętrznej dużo wyższym od tego, który był uważany poprzednio za dający się pogodzić z gospodarką rynkową...

więcej

gulagi

Wskutek znacznych rozmiarów i równie wielkiego zasięgu, wkład systemu gułagów w gospodarkę sowiecką był w wielu częściach ZSRS ogromny. Pomimo to, koszty pracy w gułagach były wyższe niż gdyby podobne przedsięwzięcia wykonywane były w warunkach normalnej gospodarki. W okresie rozkwitu, obozy pracy przymusowej w Związku Sowieckim dostarczały jedną czwartą produkcji tarcicy, 40 proc. wydobycia kobaltu, 60 proc. złota i 76 proc. cyny. Więźniowie wydobywali także węgiel, ropę naftową, gaz, budowali wiele kanałów, a nawet budynki apartamentowe w Moskwie. Ograniczając się tylko do kosztów ekonomicznych, i pomijając oszałamiające koszty ludzkie, te pierwsze były zwykle o wiele wyższe niż gdyby te same działania prowadzone były poza systemem gułagów...

więcej

uspolecznienie planowania

Odmiennie niż w systemie centralistycznym, w którym wyraźna jest tendencja do skracania okresów planowania, podstawą planowania strategicznego są plany wieloletnie. Ponadto hierarchiczne podporządkowanie planów niższych szczebli planowi centralnemu ustępuje na rzecz innego typu mechanizmów. Przeważają wśród nich przepływy informacji miedzy różnymi szczeblami i na tej podstawie, za pomocą konsultacji i umów gospodarczych, dochodzi do koordynacji działań. Bardzo ważną cechą planowania strategicznego, która wynika z tendencji systemu zarządzania, jest uspołecznienie procesu planowania. Oznacza to, że w konstrukcji planu silnie eksponuje się cele społeczne i rozszerza się udział organów przedstawicielskich i społeczeństwa w nadawaniu planom ostatecznej treści. Służy temu m. in...

więcej

Redystrybucja

Redystrybucja dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu ma charakter przymusowy (w sensie prawnym) i polega na ściąganiu części dochodów ludności, jednostek gospodarczych, instytucji itp., a następnie na podziale tak zgromadzonych środków między różne cele lub grupy ludności odpowiednio do przyjętej w danym okresie polityki budżetowej15. Redystrybucja dochodu narodowego za pośrednictwem rynku jest wynikiem zachowań podmiotów gospodarczych bezpośrednio uczestniczących w procesach rynkowych oraz dokonuje się pod wpływem warunków panujących na rynku, w większym lub mniejszym stopniu także regulowanych przez państwo...

więcej

Czynniki zmieniajace

Wpływ czynników zmieniających wielkość dochodu narodowego poza sferą jego wytwarzania powoduje, że mogą się pojawiać znaczne nawet rozbieżności między dynamiką dochodu wytworzonego a dynamiką dochodu podzielonego. Rozbieżności te mogą być częściowo niezależne od polityki gospodarczej danego kraju (np. zmiany cen światowych, straty spowodowane przez klęski żywiołowe), ale w dużej mierze są one następstwem polityki gospodarczej, zwłaszcza w dziedzinie handlu zagranicznego. Świadome założenie, że bilans handlowy będzie ujemny (lub dopuszczenie takiej możliwości), oznacza gospodarowanie na kredyt — użytkowanie większego dochodu narodowego, niż się go wytworzyło w danym okresie...

więcej

Feudalizm

W feudalizmie bezpośredni producenci byli częściowo wolni. Pracowali na rzecz feudałów, którzy stali się właścicielami środków produkcji, przede wszystkim ziemi. Ludzie pracujący na ziemi feudała byli jego poddanymi i nie mogli tej ziemi opuścić. Pracowali na pańskich polach, mając zarazem wydzielone działki ziemi, których uprawa dostarczała Tm środków do życia. Inna forma tego gospodarowania polegała na tym, że feudał przydzielał poszczególnym rodzinom areał gruntów do uprawy, z którego rodziny te były zobowiązane dostarczyć określoną ilość produktów bądź także pieniędzy...

więcej

niewolnictwo a bogactwo

W wielu częściach świata kupowano niewolników dlatego, że posiadali umiejętności tworzenia majątku, który następnie był przywłaszczany przez właścicieli niewolników. W innych miejscach, na przykład w niektórych rejonach Bliskiego Wschodu, posiadanie dużej liczby niewolników było oznaką już istniejącego bogactwa. Niewolnicy ci służyli jak lokaje, konkubiny, komedianci lub dostarczyciele innych uciech, krótko mówiąc, byli raczej konsumentami bogactwa niż jego wytwórcami. W społeczeństwach innego rodzaju, takich jakie dominowały na Półkuli Zachodniej, niewolnicy wykorzystywani byli głównie jako producenci bogactwa. Wśród uczonych toczą się spory co do ilości tego bogactwa wytworzonego przez niewolnictwo, jako system gospodarczy...

więcej

Prywatna wlasnosc

Początkowo okupanci spodziewali się, że przywrócenie prywatnej własności ziemi pozwoli pozyskać przeciwko władzy radzieckiej przynajmniej część ludności chłopskiej. Wkrótce jednak względy te zeszły na plan dalszy i niemal wyłącznym motywem stała się chęć uzyskania z podbitych obszarów jak największych ilości produktów rolnych, bez względu na warunki życia ludności. Okupowane ziemie radzieckie stały się terenem bezlitosnej eksploatacji zasobów naturalnych, siły roboczej oraz mienia. W październiku 1943 r. H. Himmler stwierdził w przemówieniu wygłoszonym w Poznaniu: „Czy inne narody żyją w dobrobycie, czy też zdychają z głodu, interesuje mnie tylko w tej mierze, w jakiej potrzebujemy ich jako nie-•wolników dla naszej kultury: w innym sensie mnie to nie interesuje...

więcej

planowanie centralistyczne

W pierwotnej idei i realizowanej na jej podstawie praktyce centralizacja oznaczała możliwość wnikania Głównego Ośrodka Decyzyjnego (GOD) w najbardziej nawet odległe od centrum obszary i miejsca działalności gospodarczej. Sądzono, że w inny sposób nie można kierować tą działalnością oraz kontrolować warunków produkcji, rezerw i możliwości, a to zaliczano do podstawowych funkcji planowania. Planowanie oparte na takich założeniach nazywamy planowaniem centralistycznym. Oto najbardziej charakterystyczne i istotne jego cechy: decyzje gospodarcze są podejmowane na szczeblu centralnym, tzn, jednostki administracyjno-gospodarcze nadrzędne w stosunku do przedsiębiorstwa (ministerstwa, centralne urzędy, zjednoczenia itp...

więcej

wazne zagadnienia

W planowaniu ważne jest nie tylko to, co nastąpi na końcu, ale i to, co się zdarzy w połowie drogi, a nawet na każdym jej odcinku. Wiadomo, że konsekwencje nawet tych przedsięwzięć, których wynik końcowy spełnia oczekiwania, mogą być, jak zauważa L. H. Klaassen, zdecydowanie niepomyślne „po drodze”. Wielki program inwestycyjny: mający sprostać potrzebom rozwojowym, z dużym prawdopodobieństwem wywoła po drodze ujemne skutki w postaci napięć bilansowych, napięć w dziedzinie konsumpcji itd. Nic więc dziwnego, że planista chce znać całą drogę, po której toczy się pojazd, nie wystarcza informacja o pierwszym i ostatnim przystanku, a więc to, co ktoś nazwał koncepcją „nocnego pociągu”. Uwzględnianie w procesie podejmowania decyzji możliwości optymalizacji ma na celu m.in...

więcej

Kapitalista

Kapitalista, dysponujący określoną (ograniczoną) sumą kapitału, kupując niezbędne środki produkcji i najmując siłę roboczą, stara się nabyć środki dobrej jakości i jak najtaniej oraz opłacić siłę roboczą możliwie najniżej. W procesie produkcji stara się o to, aby wykorzystanie środków produkcji było oszczędne, a praca była staranna i wysoko wydajna, jej zaś czas jak najpełniej wykorzystany. W tym celu stosuje nadzór nad robotnikami, by utrzymać dyscyplinę, sprawność i staranność w pracy. Stara się także, aby zakład produkował te dobra, na które jest zbyt, a zwłaszcza te,’których sprzedaż może przynieść duży zysk...

więcej